صدای صنعتگر - ضرورت ورود ایران به هوش مصنوعی در صنعت داروسازی؛ فرصت‌ها و خطرهای عقب‌ماندگی

ضرورت ورود ایران به هوش مصنوعی در صنعت داروسازی؛ فرصت‌ها و خطرهای عقب‌ماندگی

کارشناسان صنعت داروسازی و فناوری اطلاعات هشدار می‌دهند که بدون سرمایه‌گذاری در آموزش نیروی انسانی و ایجاد زیرساخت‌های هوش مصنوعی، صنعت دارویی ایران از مسیر نوآوری و توسعه عقب خواهد ماند. تجربه کشورهای پیشرو نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند سرعت کشف دارو، کیفیت تولید و خدمات دارویی را به طور قابل توجهی افزایش دهد و بهره‌وری صنعت را ارتقا دهد.
ایران در شرایطی قرار دارد که ورود به حوزه هوش مصنوعی در صنعت داروسازی یک ضرورت استراتژیک محسوب می‌شود. استفاده از این فناوری در جهان به یکی از مؤلفه‌های اصلی تحول در کشف داروهای جدید، طراحی آزمایش‌های بالینی، کنترل کیفیت تولید و مدیریت زنجیره تأمین تبدیل شده است. کشورهایی مانند آمریکا، آلمان، بریتانیا و چین با سرمایه‌گذاری در آموزش نیروی انسانی و توسعه زیرساخت‌های تحقیقاتی توانسته‌اند سرعت توسعه دارو را افزایش دهند، هزینه‌ها را کاهش دهند و کیفیت خدمات دارویی را بهبود بخشند.
موفقیت این کشورها ناشی از الگوی مرحله‌ای و هدفمند آنهاست. ابتدا زیرساخت‌های تحقیقاتی و دسترسی به داده‌های پزشکی و دارویی فراهم شد و دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی مجهز شدند. سپس دوره‌های آموزشی تخصصی برای داروسازان، مهندسان و محققان ایجاد شد تا نیروی انسانی ماهر در زمینه هوش مصنوعی تربیت شود. همکاری مستمر دانشگاه و صنعت و پشتیبانی سیاست‌های دولتی، بستر استفاده عملی از هوش مصنوعی در کشف مولکول‌های دارویی، طراحی آزمایش‌های بالینی، کنترل کیفیت تولید و تحلیل بازار را فراهم کرد و در نهایت این کشورها مزیت رقابتی جهانی خود را تثبیت کردند.
در ایران، استفاده از هوش مصنوعی در صنعت داروسازی هنوز محدود به پیش‌بینی عوارض دارویی، مدیریت نسخه‌ها و خدمات مشاوره‌ای است و در زمینه کشف دارو، تولید هوشمند و مدیریت زنجیره تأمین بسیار کم‌رنگ است. کارشناسان تأکید دارند که برای ورود موفق، کشور نیازمند برنامه‌های آموزشی جامع در دانشگاه‌ها و موسسات حرفه‌ای، تجهیزات آزمایشگاهی مجهز، دوره‌های عملی و فرصت‌های کارآموزی و همکاری صنعتی است.
بی‌توجهی به این حوزه می‌تواند پیامدهای جدی به همراه داشته باشد. کند شدن روند توسعه دارو، افزایش هزینه‌های تحقیق و تولید، کاهش کیفیت خدمات دارویی، خطاهای بیشتر در نسخه‌خوانی و مشاوره و فرار استعدادهای متخصص از جمله این پیامدها هستند. کارشناسان هشدار می‌دهند که هر تأخیر در ایجاد دوره‌های آموزشی و ورود هوش مصنوعی، ایران را از استانداردهای جهانی عقب خواهد انداخت و فرصت‌های اقتصادی و علمی را از کشور سلب خواهد کرد.
تجربه کشورهای موفق نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری هدفمند در آموزش و توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی، همراه با همکاری مستمر دانشگاه و صنعت و حمایت‌های دولت، عامل اصلی پیشرفت و موفقیت در صنعت داروسازی است. ایران نیز با برنامه‌ریزی منسجم و بهره‌گیری از این الگوها می‌تواند جایگاه خود را در بازار دارویی حفظ کرده و مسیر نوآوری و بهره‌وری را هموار کند. کارشناسان تأکید دارند که ایجاد زیرساخت داده، نرم‌افزارهای پیشرفته و تربیت نیروی متخصص باید به عنوان اولویت اصلی در دستور کار دولت و شرکت‌های دارویی قرار گیرد تا فرصت‌های هوش مصنوعی به شکل مؤثر در صنعت دارو به کار گرفته شود.