سپیده هنوز کامل بالا نیامده بود که انفجار، سکوت یکی از بلوارهای صنعتی را شکست؛ صدایی کوتاه، سنگین و قاطع؛ آنقدر نزدیک که شیشهها را بلرزاند و آنقدر دور که در لحظه، کسی معنای واقعی آن را درک نکند، چند دقیقه بعد، دیگر تردیدی باقی نمانده بود.
سپیده هنوز کامل بالا نیامده بود که انفجار، سکوت یکی از بلوارهای صنعتی را شکست؛ صدایی کوتاه، سنگین و قاطع؛ آنقدر نزدیک که شیشهها را بلرزاند و آنقدر دور که در لحظه، کسی معنای واقعی آن را درک نکند، چند دقیقه بعد، دیگر تردیدی باقی نمانده بود.
ستونی از دود خاکستری از محوطهای بلند میشد که تا ساعاتی قبل، یکی از نقاط کمتر دیدهشده اما حیاتی در زنجیره تأمین داروهای خاص کشور بود؛ “توفیق دارو” مجموعهای که مواد اولیه داروهایی را تولید میکرد که بیماران سرطانی، مبتلایان به اماس و بسیاری دیگر، بیآنکه نامش را بدانند، به آن وابسته بودند. کارخانهای که نامش در نسخهها نیست
در نگاه اول “توفیق دارو” شاید تفاوتی با بسیاری از واحدهای صنعتی دیگر نداشته باشد؛ یک ساختمان بیجلوهای خاص، دور از توجه عمومی و پنهان در میان سولهها و خطوط تولید. اما نقش آن در نظام سلامت، همانند قلبی پنهان در بدن نامرئی، اما حیاتی است.
برخلاف تصور عمومی، دارو از صفر تا صد در یک کارخانه تولید نمیشود. پیش از آنکه یک قرص یا آمپول به دست بیمار برسد، مرحله تولید ماده مؤثره دارویی وجود دارد که همهچیز به آن وابسته است: همان چند گرم مادهای که به گفته یکی از مدیران این صنعت، گاهی حاصل سالها تحقیق، دهها مرحله واکنش شیمیایی و دانش پیچیده فنی است و درست همین نقطه هدف قرار گرفت. صبحی که کارگران دیگر وارد کارخانه نشدند
چند ساعت پس از حمله، محوطه کارخانه دیگر شباهتی به روزهای قبل نداشت. بوی فلز سوخته در هوا پیچیده بود و قطعات تجهیزات صنعتی، که زمانی با دقت میلیمتری تنظیم شده بودند، میان آوار پراکنده شده بودند.کارکنان توفیق دارو پشت نوارهای ایمنی ایستاده بودند؛ ساکت، مبهوت و بیآنکه اجازه ورود پیدا کنند. آخر از آن فضای دانشی و منورانه، جز خرابه چیزی باقی نمانده بود!
یکی از کارکنان که نمیخواهد نامش فاش شود، میگوید: ما هر روز از اینجا مسیری را شروع میکردیم که آخرش به یک بیمار میرسید. امروز نمیدانم آن مسیر چه میشود. شاید همین جمله، بیش از هر گزارش رسمی، ابعاد واقعی حادثه را توضیح دهد. اصابت سه موشک و زنجیرهای که آسیب دید
به گفته مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذاودارو، سه موشک بهصورت مستقیم به این مجموعه اصابت کرده و عملاً آن را از چرخه تولید خارج کرده است.اما تخریب یک ساختمان، تنها بخشی از ماجرا است، کارشناسان صنعت دارو معتقدند آسیب واقعی، در جایی رخ میدهد که دیده نمیشود؛ در زنجیرهای که از آزمایشگاه آغاز میشود، از خطوط تولید عبور میکند و در نهایت، به تخت بیمارستان میرسد.
یکی از تحلیلگران حوزه دارو میگوید: وقتی چنین مرکزی از مدار خارج میشود، اثرش همان روز دیده نمیشود؛ اما چند هفته یا چند ماه بعد، خودش را در قالب کمبود دارو، تأخیر در درمان یا افزایش قیمت نشان میدهد. در صنعت دارو، زمان فقط یک متغیر اقتصادی نیست؛ گاهی تفاوت میان ادامه درمان و توقف آن است. جنگی که تعریفش تغییر کرده است
در روایتهای رسمی، این حمله تلاشی برای اخلال در صنعت دارویی کشور توصیف شده است، در این مورد محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، در بازدید از مجموعه کارخانجات داروپخش اعلام کرد: هدف، مختل کردن زنجیره دارو بود، اما پاسخ، ادامه تولید و ایستادگی است.
وی از راهاندازی مجدد خطوط تولید در واحدهای مجاور (منظورش کارخانجات داروپخش و شیمیدارویی داروپخش، دیگر شرکتهای تابعه تیپیکو است) در کمتر از دو ساعت خبر داد؛ روایتی که قرار است نشانهای از تابآوری و ایستادگی هم باشد. اما در سطحی عمیقتر، این حادثه بخشی از روندی مشتمل بر انتقال میدان درگیریها از مرزهای نظامی به زیرساختهای حیاتی اقتصاد و سلامت بزرگتر است، امروز جنگ، فقط درباره تصرف زمین نیست؛ درباره کنترل زنجیرههایی است از جمله غذا، انرژی، حملونقل و از همه حساستر دارو است که زندگی را ممکن میکنند. دارو؛ از کالای درمانی تا ابزار فشار
نوید نوبخت، مدیرعامل توفیقدارو تأکید میکند که این مجموعه در سالهای اخیر نقشی مهم در کاهش وابستگی کشور به واردات مواد اولیه دارویی بهویژه در حوزه داروهای پیچیده و پرریسک داشته است؛ وی میگوید: در برخی داروها، تولید جهانی در اختیار تعداد محدودی شرکت است. ورود به این حوزه، فقط یک دستاورد صنعتی نیست؛ یک تصمیم راهبردی است.
وی ادامه داد: از این منظر، هدف قرار دادن چنین مجموعهای، صرفاً تخریب یک کارخانه نیست؛ بلکه ضربه به بخشی از ظرفیت راهبردی کشور در حوزه امنیت دارویی است. کارشناسان معتقد هستند در جهان امروز، امنیت سلامت دیگر صرفاً یک مفهوم درمانی نیست؛ بخشی از امنیت ملی کشورهاست. واکنشها؛ از هشدار انسانی تا واقعیت میدان
عباس عراقچی وزیر امور خارجه، این حمله را نقض اصول انسانی دانست و هشدار داد که هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی، پیامدهایی فراتر از میدان جنگ دارد. محمدجواد ظریف نیز آن را «اقدامی علیه تولیدکننده مواد اولیه داروهای حیاتی» توصیف کرد. در سطح بینالمللی نیز، برخی نهادهای حقوق بشری بار دیگر بر ضرورت مصون ماندن زیرساختهای سلامت از درگیریها تأکید کردند؛ هرچند تجربه نشان داده فاصله میان «محکومیت» و «اقدام مؤثر» اغلب طولانی است. بازسازی فقط ساختن دیوارها نیست
در میان آوارها، یک جمله بارها تکرار میشود: دانش از بین نمیرود. همین گزاره، به مهمترین نقطه امید تبدیل شده است؛ اینکه حتی اگر ساختمانها تخریب شوند، دانش فنی و تجربه انسانی باقی میماند و میتوان تولید را دوباره آغاز کرد. اما بازسازی، صرفاً یک پروژه عمرانی نیست. بازسازی یعنی احیای اعتماد در زنجیره تأمین، بازتنظیم شبکهای از تامینکنندگان، بازگرداندن ظرفیت تولید و مهمتر از همه، خریدن زمان؛ زمانی که در پزشکی، گاهی از هر دارویی ارزشمندتر است. جایی که جنگ به تخت بیمار میرسد
فاصله میان یک انفجار در یک منطقه صنعتی و بیماری که در اتاق درمان منتظر داروی خود است، آنقدرها هم که به نظر میرسد، دور نیست. در نقطهای دیگر از این کشور، بیماری منتظر است؛ نه برای تحلیلهای سیاسی، نه برای بیانیههای رسمی. بلکه برای دارویی که باید بهموقع برسد و اگر اینگونه نشود، هیچ توضیحی کافی نخواهد بود. پایان یک خط تولید؛ آغاز یک واقعیت جدید
آنچه در “توفیقدارو” رخ داد، صرفاً نه یک حادثه صنعتی بلکه نشانهای از تغییری عمیقتر در ماهیت درگیریهای امروز جهان است، اینکه در عصر جدید، خطوط تولید نیز میتوانند به خط مقدم تبدیل شوند و امنیت، دیگر فقط با مرزها تعریف نمیشود؛ بلکه با توان حفظ جریان زندگی معنا مییابد. جریانی که گاهی، از دل یک کارخانه عبور میکند.
/انتهای پیام/